جنگل فتاتو بخشی از جنگلهای  هیرکانی

جنگل های هیرکانی قدمتی بسیار طولانی دارند. تخمین زده می شود که قدمت این جنگل ها به ۲۵ الی ۵۰ میلیون سال پیش بازگردد. ولی رقم ۴۰ میلیون سال معتبرترین رقم است و بیشترین توافق در حال حاضر روی این مقدار وجود دارد. بنابراین، جنگل های هیرکانی را می توان بازمانده هایی از دوران سوم زمین شناسی دانست. به همین خاطر است که این جنگل ها با عنوان فسیل هایی زنده و یا یک موزه طبیعی زنده شهرت پیدا کرده اند. موضوع قدمت این جنگل ها تبدیل به یکی از مهم ترین دلایل اهمیت این جنگل ها مطرح می شود و باعث شده است تا مورد توجه قرار گیرند.

عامه مردم این جنگل‌ ها رابه عنوان جنگل های شمال می شناسند، که در واقع یکی از نادرترین و قدیمی ترین بازمانده های زمین شناسی در ایران است. این جنگل ها در مجامع علمی و تخصصی با عنوان جنگل‌ های مختلط کاسپینی هیرکانی شناخته می شوند.

جنگل های هیرکانی یا خزری به کمربندی از نوع جنگل های معتدل خزان کننده اطلاق می شود که در امتداد سه استان شمالی کشور(گیلان، مازندران و گلستان) از آستارا در گیلان تا منطقه گلیداغ در استان خراسان شمالی امتداد یافته است. این جنگلها، به عنوان یکی از نادرترین و ارزشمندترین رویشگاه های طبیعی پهن برگ و خزان کننده در جهان معرفی شده ودر فهرست آثار طبیعی ، ثبت جهانی شده اند.

جنگل فتاتو، بخشی از آخرین نمونه های باقیمانده جنگل های هیرکانی از نوع جلگه ای در استان گیلان است. این جنگل نیز همانند سایر جنگل های ساحلی در ناحیه هیرکانی زمانی در پیوند با جنگلهای کوهپایه ای بوده، اما امروز تنها لکه ای جزیره ای است که توسط شالیزارها و شماری از مناطق مسکونی محاصره شده است و ارتباط اکولوژیک معنا داری با سایر جنگلهای جلگه ای یا کوهپایه ای ندارد ولی واجد ارزش ها و اهمیت های حفاظتی ذکر شده برای کلیت جنگلهای هیرکانی می باشد.

توسکا

جنگل فتاتو،از معدود توسکاستان های قشلاقی حاشیه کاسپین، است که تا حد زیادی ساختار طبیعی خود را حفظ کرده و  یک نمونۀ منحصر به فرد رویشگاه توسکا است. این جنگل در نگاه اول، ممکن است یک توسکاستان همانند سایرتوسکاستان ها به نظر برسد، ولی نتایج پژوهش های انجام شده دال بر  تفاوت این جنگل با کلیۀ توسکاستانهای مشابه بوده و در هیچ کدام از طبقه های دیگر قرار نمی گیرد. در واقع یک آزمایشگاه یا موزۀ زنده یا یك مركز تحقیقات گیا هشناسی برای توسکاستان های جهان است.

جنگل فتاتو، با تغییر در اشکوب زیرین خود به جامعه ای به نام توپی- توسكا، در برابر ورود سموم و ترکیبات فزایندۀ آلی، مقاومت نشان می دهد و درواقع، امكان توسعۀ آلاینده ها و شكل گیری زیستگاه را برای برخی از حشرات بیماری زا، کاسته است.

صنوبر

کاشت درختان زود رشد مانند صنوبر هم برای برداشت چوب درقسمت هایی از جنگل در سال های اخیر رواج یافته است. 

شکار

شکار هم به عنوان یکی از فعالیت های بومیان منطقه، تهدیدی مستقیم برای جمعیت حیات وحش به خصوص پرندگان این جنگل به شمار می رود. شالیزارهایی در اعماق جنگل فتاتو وجود دارد که در فصل زمستان تبدیل به دامگاه پرندگان مهاجر می شود. بومیان منطقه با کمین کردن در کومه های از پیش طراحی شده در حاشیه شالیزار اعماق جنگل و رهاسازی اردک اقدام به شکار می کنند. ابیا، توکای سیاه، توکای باغی و قرقاول هم از پرندگانی هستند که در این جنگل توسط بومیان مورد شکار قرار می گیرند.

گونه های ممنوع القطع

گونۀ سفید پلت Populus caspica  نیز که طبق قانون حفظ ذخایر جنگلی مصوب 1371 جزو گونه های ممنوع القطع و تحت حمایت است، به صورت پراکنده در فتاتو رویش دارد و ارزش حفاظتی این جنگل را دو چندان می کند.

حصیر

برداشت لی توسط بومیان جنگل فتاتو برای تهیه محصولات بومی مانند کلاه و سبد و... در این جنگل قابل مشاهده است. فصل تابستان کف جنگل تقریباً خشک بوده و در فصل زمستان و پاییز و فروردین غرق آب است. غرق بودن جنگل در آب موجب شده است تا اکوسیستم ها و زیستگاههای متفاوتی در این جنگل شکل بگیرد. در ماه اردیبهشت و خرداد و فصل تابستان که دسترسی به نقاط مختلف جنگل میسر می باشد، بومیان برای برداشت لی و سایر محصولات جنگل مانند تمشک وحشی به داخل جنگل وارد می شوند.

دو گونۀ Carex riparia و Carex sylvatica دو گونه از جگن های شناسایی شده که در حال حاضر عمده ترین مادۀ اولیۀ حصیربافی در محدودۀ شهرهای خمام و بندر انزلی است. گیاه لی با شروع فصل گرما توسط روستاییان برداشت می شود ، پس از خشک کردن جهت حصیربافی، وسایل حصیری و سبد و... مورد استفاده قرار می گیرد.

یکی از بنیادی ترین هنرهای چوبی که قدمت آن به تاریخ سکونت بشر برمیگردد حصیر بافی است هنری که به الیافش در گویش محلی ، لی یا گالی و سوف یا سیم گویند.  پروفسور آرتور آپهام پوپ معتقد است که نخستين زيراندازهاي بشري از ني و گياهاني که در باتلاق‌هاي سفلاي بين النهرين روئيده، تهيه شده و بهم انداختن ساق گياهان و در آوردن بافته اي «حصير» مانند اولين قدم در دستيابي انسان به شيوه‌هاي توليد قالي بوده است از اين رو با قاطعيت مي‌توان اظهار کرد که نخستين زيراندازهاي تهيه شده توسط انسان بافته‌هاي حصيري بوده و اولين سرپناه‌ها پس از رسيدگي در غارها و غارنشيني به کمک حصير و ني پديد آمده است.

در میان سه کمربند ارتفاعی تعریف شده از جنگل های هیرکانی، جنگل های مناطق پست و جنگل های جلگه ای از ارزش و اهمیت حفاظتی به مراتب بالاتری برخوردارند.جنگل فتاتو واجد ارزشها و ویژگی های کاملا انحصاری و متمایز از باقی مانده های جنگل های منطقۀ جلگه ای هیرکانی است.

 

https://www.instagram.com/afsoon_honar/